EPR: Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu Politikasının Ayrıntıları

C. Harika bir soru. EPR, marka sahipleri ve malzeme üreticilerinin (SC Johnson gibi) ürün ambalajlarının kullanım sonrası toplanması, işlenmesi ve geri dönüştürülmesinden sorumlu olduğu bir sistem veya düzenleyici yaklaşımdır. Kulağa karmaşık gelse de aslında oldukça basit bir fikirdir: Ürünü (örneğin bir şampuan şişesi) üreten şirket, siz ürünü kullanmayı bitirdikten sonra onun başına ne geldiğinden de sorumludur.

Çünkü plastik her yerde ve mevcut geri dönüşüm sistemi düzgün çalışmıyor. Tüm kurallara uygun şekilde geri dönüşüm yapsanız bile bunun büyük bir kısmı yine çöplüklere—veya daha da kötüsü okyanusa gidiyor. Çünkü:

• Pek çok ambalaj pratikte gerçekten geri dönüştürülebilir değil.
• ABD’de ülke çapında bir geri dönüşüm sistemi yok.
• Şehirlerin bütçesi ve kapasitesi, uygun şekilde geri dönüşüm yapmak için yeterli değil.

C. EPR ile üreticiler; ürünleri daha kolay geri dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir veya kompostlanabilir şekilde tasarlamaya itilir. Bu da çöp sahasındaki aşırı yükü ve atığı azaltabilir. EPR ayrıca malzemelerin tedarik zincirinde kalmasına yardımcı olabilir, böylece kullanım ömrü uzar ve ham kaynaklara olan ihtiyaç azalır. Bu da sera gazı emisyonlarını düşürür. Üreticiler operasyon ve maliyetlerden sorumlu tutulursa geri dönüşüm altyapısının finansmanını genişletmeye yardımcı olabilirler. Böylece daha fazla plastik çöpe gitmek yerine geri dönüştürülebilir. “Ekomodülasyon” adı verilen bir yaklaşım da bulunmaktadır. Bu yaklaşım, ham malzeme kullanımı için caydırıcı niteliktedir ve üreticileri geri dönüştürülmüş içerik kullanmaya teşvik eder. Bu EPR’nin önemli bir parçasıdır.  

C. Kısaca, her gün kullandığınız ürünler için daha sürdürülebilir seçenekler anlamına geliyor. Sağlam EPR yasaları yürürlükte olduğunda şunları görmeye başlarsınız:

• Tekrar doldurulabilir veya geri dönüştürülmüş ambalajlarda sunulan daha fazla ürün
• Daha az kafa karıştırıcı geri dönüşüm kuralları
• Geri dönüşüm kutusuna attığınız şeylerin gerçekten geri dönüştürüleceğine dair daha fazla güven

C. Keşke bu kadar basit olsaydı. Ancak bu sadece bir plastik sorunu değil, bütüncül bir sistem sorunudur. Cam ve alüminyumun da kendi geri dönüşüm sorunları vardır, bazen üretilmeleri veya taşınmaları daha fazla enerji gerektirir. Kullanılan malzemenin türü ne olursa olsun, önemli olan şey bu malzemenin tek kullanımdan sonra atılmaması ve kullanımda kalmasının sağlanmasıdır. Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (Extended Producer Responsibility – EPR) işin sadece plastik kısmını değil, tüm sistemi ele alır.

C. Kısa cevap: belki. Uzun cevap: duruma bağlı.
EPR programları uygulandığında sorumluluk işletmelere geçer, bu nedenle şirketler daha yenilikçi ambalajlar tasarlamak ve geri dönüşüm sistemlerini desteklemek için daha fazla ödeme yapmak zorunda kalır. Bazıları bu maliyeti tüketicilere yansıtabilir, bazıları yansıtmayabilir. Ama umut verici tarafı şudur: EPR, şirketlerin en düşük maliyetle en çok üretimi yapmak yerine yenilikçi tasarım ve sürdürülebilir malzemeler üzerinden rekabet etmesine olanak sağlayan eşit bir rekabet zemini oluşturabilir. Uzun vadede bu, maliyetlerin düşmesine yol açabilir.

EPR’nin hayata geçirilmesi zaman alır. Bunu daha iyi bir yol sistemi kurmak gibi düşünün. Bir gecede olmaz ancak kurulduğunda her şey daha akıcı işler. Yeni etiketler veya ek yedek dolum seçenekleri gibi bazı değişiklikler hemen görülebilir. Ülke çapında geri dönüşüm iyileştirmeleri gibi daha büyük girişimler birkaç yıl sürebilir. Ama ne kadar erken başlarsak hepimiz o kadar erken fayda görürüz.

C. Dünyanın birçok yerinde ya EPR programları mevcut ya da bu yönde çalışmalar yürütülüyor. Birkaç örnek: 

• Kanada’nın British Columbia eyaletinde eyalet genelinde bir EPR programı mevcut ve bu program işe yarıyor. Oradaki ambalajların yaklaşık %80’i geri kazanılıp geri dönüştürülüyor.
• Colorado, California, Oregon ve diğer bazı ABD eyaletleri EPR yasalarını kabul etmiş halde ve uygulamaya koyuyor. SC Johnson, ABD genelinde bunu aktif olarak destekleyen şirketlerden biri.

C. Geri dönüşüm bir süreçtir, EPR ise düzenleyici bir yaklaşımdır. İkisi de atık yönetimi için önemlidir ancak aynı şey değildir. Geri dönüşüm, EPR olsa da olmasa da yapılabilir. Ama geri dönüşüm (tanımlar, malzemeler vb.) başarılı bir EPR sisteminin temel unsurudur. 

C. Sorduğunuza sevindik! Şunları yapabilirsiniz:

• EPR gibi akıllı geri dönüşüm yasalarını desteklemek için imza kampanyalarına katılmak
• Yazılı kanaldan yetkililere ulaşmak (sizi gerçekten dinliyorlar)
• Geri dönüştürülmüş veya tekrar doldurulabilir ambalajlara sahip ürünleri satın almak
• Bölgenizdeki geri dönüşüm kurallarını kontrol etmek (böylece kullanılmış pizza kutuları veya plastik poşetler gibi şeyleri geri dönüşüm kutusuna atıp gerçekten geri dönüştürülmesini ummak anlamına gelen “wishcycling” yapmazsınız) 
• Bu konu hakkında konuşmak: ailenize ve arkadaşlarınıza anlatmak veya bir gönderi paylaşmak